Hoe zou de Nederlandse polder eruit zien als we het opnieuw mochten doen?

Wij zouden kiezen voor een veerkrachtig landschap met verbinding tussen stad en platteland door duurzame voedsel- en landgebruikssystemen voor boeren, bedrijven, ondernemers en beleidsmakers. Een systeem dat productief, duurzaam en natuur-inclusief is. Een systeem dat meer oplevert dan het kost, een systeem dat bijdraagt aan een duurzaam toekomstperspectief. Functionele biodiversiteit die we vinden in Chinampa's.

 

Wat is een Chinampa?

Chinampa’s staan bekend als de meest productieve duurzame systemen in de menselijke geschiedenis. Ze werden gecultiveerd door de Azteken. Het is een combinatie van agri- en aquacultuur dus zeer biodivers met meerdere oogsten per jaar.

Productieve onderdelen zijn landgewassen en bomen, oeverplanten, klimplanten die langs traliewerk over de kanaaltjes klimmen, tot waterplanten en dieren waaronder ook watervogels, vissen, algen, schelp- en schaaldieren. Niet één product, maar een scala aan hoogwaardige en duurzame producten behoort tot de opbrengst.

Ideeen voor Chinampa's
Met Chinampa's als uitgangspunt is er vanalles mogelijk. Traliewerk over water, polytunnels en allerlei verschillende dieren en gewassen.

 

Aquacultuur is vier tot twintig keer productiever dan landbouw in het produceren van proteïnen per hectare. Er zijn meerdere productieve lagen mogelijk in water. De organismen die er leven, hebben minder energie nodig wegens de verminderde effecten van de zwaartekracht. Het levert leven en (bio-)diversiteit op. Via dit innovatieve systeem slaan we een verbinding tussen mens, natuur en het landschap en bieden we een duurzaam toekomstperspectief.

Een bijkomstig voordeel is de bodemstijging, door het graven van een kanaal, vijver of sloot en het creëren van een heuvel. De overtollige grond wordt gebruikt het land op te hogen. Het waterniveau kan dan overeenkomstig meestijgen en verdere bodemdaling wordt tegengegaan. Met deze aanpak kunnen de aanzienlijke maatschappelijke kosten als gevolg van bodemdaling worden voorkomen. Het probleem van een dalende bodem wordt omgezet in een oplossing voor een duurzaam, productief en biodivers verdienmodel. Naast voedselproductie is er ook plaats voor moerasvogels (roerdomp, porseleinhoen en snor).

Van bodemdaling

Naar bodemverhoging
Wie een kuil graaft, houdt een heuvel over. Het intensiveren van water levert ook een intensivering van het land op. De waterspiegel kan meestijgen. Sloten en kanalen zijn een productiefactor in het chinampasysteem. Water is momenteel een probleem in de veenweiden. In de Chinampa is het een oplossing!


Wat kunnen we oogsten?         

Door te kiezen voor soorten die willen leven in en rondom Chinampa’s, werken we hand in hand met de natuur; de Chinampa is een gecultiveerde ecologie. Alle onderdelen hebben hun eigen niche binnen het systeem. Het systeem wordt zo ontworpen dat in de behoeften van deze onderdelen automatisch wordt voorzien door andere onderdelen in het systeem. Er hoeft niets te worden ingebracht van buitenaf want dat betekent energie en energie betekent geld of extra werk. Het is een ecosystemisch productief systeem.

In de afbeelding en het diagram hieronder wordt een voorbeeld gegeven van een soortensamenstelling die surplus genereert. Het waterleven wordt “opgevoerd” door eenden te concentreren op het water. De eendenpoep zorgt voor meer voeding in het water waardoor dit systeem wordt geïntensiveerd. Beluchting van het water bevordert de groei. Het overgebleven land staat in dienst van voedselproductie voor de eenden.

Voorbeeld van een Chinampa in Nederland
Schematisch voorbeeld van Chinampa's in Nederlands veenweidegebied.
Surplus van een Chinampa
Crustaceeën, vis, eendenvlees, eendeneieren, en hop zijn voorbeelden van surplus in een Nederlands chinampasysteem.

 

Daarnaast zijn er ook landgewassen die geoogst kunnen worden. Overtollige waterplanten en bodembagger dienen als voeding voor de landgewassen. Vissen, steenvruchten, bessen, druiven, kroossoorten, kreeften, hout, crustaceeën, hop, lisdodde, eenden- of kippenvlees en eieren zijn voorbeelden van het surplus.
 

Hoe past de Chinampa in de samenleving?

Speciaalzaken, (culinaire) horeca, bedrijven en particuliere huishoudens zouden de afnemers kunnen zijn van de producten. Maar denk ook aan de waarde die deze plek heeft voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of met een behoefte aan een zinvolle dagbesteding. Het oogsten zal immers meer tijd kosten. Kunstmest en biociden zijn echter niet nodig in zo'n divers systeem. Denk ook aan de educatieve rol die een Chinampa kan hebben voor stedelingen en scholieren van landbouwscholen die deze kennis nodig hebben voor het curriculum van de toekomst.

Perma Holland heeft dit systeem ontworpen om dat wij geloven dat dit systeem nieuwe kansen biedt voor de Nederlandse veenweiden. 

 

Door Bob Klein Lankhorst op 29-01-2018